تبلیغات
باشگاه کارکنان بانک ایران زمین - نقش بانك‌ها در تجارت الكترونیك
اكثر شركتها در حال پیوستن به تجارت الكترونیك یا تجارت روی شبكه On-Line كامپیوتر هستند و این پدیده به عنوان ابزاری برای گسترش بازارها، بهبود سرویس دهی به مشتریان، كاهش هزینه‌ها و افزایش بهره وری به كار می‌رود. شركت‌های مختلف از دیرباز برای اداره اطلاعات مربوط به محصولات تولیدی و مشتریان خویش از كامپیوتر استفاده می‌نمایند و توسعه شبكه‌های تكنولوژیكی، شركت‌ها را قادر می‌سازد تا با طرفین معاملات خویش یعنی عرضه كنندگان، توزیع كنندگان و خرده فروشان از طریق مبادله الكترونیكی اطلاعات به سرعت ارتباط برقرار نمایند. بانك‌ها نیز همگام با شركت‌ها، استفاده از شبكه‌های تكنولوژیكی را برای انجام عملیات تجاری خویش انتخاب نموده‌اند. در این میان این سؤال به ذهن خطور می‌نماید كه آیا نقش بانكها در شبكه تجارت الكترونیك (E- Commerce) منعكس كننده نقش سنتی آنها، یعنی واسطه وجوه بودن خواهد بود؟ یا اینكه خدمات جدید دیگری را كه اساساً ماهیت فعالیت‌های بانكی را دگرگون می‌نماید ارائه خواهند داد؟ در این مقاله، چگونگی كاربردهای تجارت الكترونیك برای فعالیت‌های تجاری بانكها را توضیح خواهیم داد. 
استفاده بانك‌ها از شبكه اینترنت برای ارائه خدمات سنتی بانكی به صورت كاراتر اخیراً آغاز گردیده و برخی از بانك‌ها نیز تلاش نموده‌اند تا خدمات جدیدی را فقط برای تسهیل مشاركت مشتریان در تجارت الكترونیك طراحی نماید. بانك‌ها باید توجه نمایند كه در عرصه تجارت الكترونیك (E-Commerce) با ریسك‌های استراتژی و عملیاتی روبرو خواهند شد. همچنین پدیده مذكور، شكلهای جدیدی از رقابت را میان بانك‌ها ایجاد خواهد نمود و آنها ناچار می‌‌شوند تا درباره یكسری فعالیت‌های خویش در زمینه‌های سرویس دهی به مشتریان، اندازه شعب در شبكه و میزان حمایت آنها از شبكه‌های پرداخت بین بانكی، تغییراتی را بوجود آورند. از سوی دیگر مشاركت در شبكه تجارت الكترونیك، رویارویی بانك‌ها با مشكلات تكنولوژیكی را افزایش خواهد داد. 
موفقیت بانك‌ها در رویارویی با این چالشها به تثبیت میزان اثر گذاری آنها در بازار الكترونیك كمك خواهد نمود. 
فواید تجارت الكترونیك برای بانك‌ها 
بانك‌ها دلیل محكمی برای انجام تجارت الكترونیك دارند. اگر آنها به موقعیت‌های طرح شده از سوی اینترنت پاسخ مقتضی ندهند، می‌بایست یك نقش درجه دوم را در زمینه تجارت الكترونیك ایفا نمایند لیكن آنها شانس كمی برای برقراری ارتباط مستقل با خریدار و فروشنده یا ارائه خدمات خودشان در بازار الكترونیك دارند ( خطوط غیر نقطه چین در نمودار شماره 1). در مقابل، حضور بانك‌ها در شبكه اینترنت می‌تواند گذشته از آنكه خدمات سنتی بانكی را كاراتر ارایه دهد، به گسترش و فروش خدمات جدیـدی كه مشتریـان تجارت الكترونیـك در جستجوی آن هستند، كمك نماید (خطوط نقطه چین در نمودار شماره 1) 

نقش بانك‌ها در تجارت الكترونیك 
فروشنده  تجارت الكترونیك روی اینترنت 
خریدار 
دستور پرداخت دستور پرداخت 
بانك فروشنده ← شبكه‌های پرداخت بانك بانك خریدار 
حضور فعال بانك‌ها در تجارت الكترونیك موجب كارآیی بیشتر آنها می‌شود. 
تغییرات حاصله در پاسخ بانك‌ها به تجارت الكترونیك 
بررسی سال‌های اخیر نشان می‌دهد كه مشاركت بانك‌ها در زمینه اینترنت حتی در پنج سال گذشته بسیار محدود بوده است، یك بانك می‌تواند برای ارایه اطلاعات در زمینه خدمات خویش به مشتریان یك Web site ایجاد نماید، هر چند كه معاملات واقعی بانكی هنوز در شعب و از طریق پست، تلفن یا شبكه دستگاه‌های خودكار بانكی (ATM) انجام می‌شود. 
در سال‌های اخیر برخی از بانك‌ها استفاده از اینترنت را به عنوان یك كانال مكمل برای ارائه خدمات سنتی خود به مشتریان و تجار آغاز كرده‌اند. برخی از بانك‌ها نیز در حال بررسی این نكته هستند كه چگونه می‌توانند به گسترش خدمات جاری خویش پرداخته و خدمات جدیدی كه فقط برای تجارت الكترونیك طراحی شده‌اند را ضمیمه خدمات سنتی خود نمایند. در دنباله این بخش، توضیحاتی درباره ابداعات و فوایدی كه این پدیده برای بانك‌ها و مشتریان دارد، ارایه خواهد گردید. 
ارائه خدمات سنتی بانكی به صورت الكترونیك 
تعدادی از بانك‌ها Websiteهایی را ایجاد كرده‌اند كه بوسیله آنها، مشتریان می‌توانند عملیات اصلی بانكی همانند كنترل ترازها، انتقال وجوه و درخواست كارت‌های اعتباری را انجام دهند. 
شركت‌های كوچك تجاری می‌توانند از این طریق درخواست‌های خود برای اخذ وام را مطرح نموده و از سوی دیگر اطلاعات مربوط به صورت اسامی كاركنان خویش و صورت حقوق و دستمزد آنها را به وسیله این شبكه كنترل نمایند و از فواید مدیریت نقدینگی نیز بهره مند گردند. عملكرد این Website ها كه به عنوان كانال دیگری برای دسترسی به خدمات بانكداری عمده مطرح شده است، چنانچه فقط به این خدمات محدود شود، فرق چندانی با شبكه‌های شعب یا مراكز تلفن كه توسط بانك‌ها احداث شده‌اند نخواهد داشت مگر وقتی كه مشتریان از كامپیوترهای شخصی و اینترنت برای ایجاد ارتباط با بانك‌ها استفاده نمایند. این ابزار فواید بسیاری را نصیب بانك و مشتری می‌نماید. 
مشتریان از سهولت دسترسی به كانال بانك خرسند می‌شوند و در مقابل بانك‌ها نیز از كاهش هزینه‌ها بهره مند می‌گردند زیرا هزینه مراجعه مستقیم مشتری به بانك چه به صورت تلفنی و چه از طریق باجه‌های استفاده می‌كند بیشتر است. 
یك بررسی نشان می‌دهد كه امروزه حدود 6 الی 7 میلیون نفر از مشتریان بانك‌ها به صورت On-Line با بانك خود مرتبط می‌باشند (Microbanker 1999). 
گسترش خدمات تجارت الكترونیك 
بانك‌ها در حال طراحی و گسترش انواع خدمات جدید تجارت الكترونیك هستند.اگر موفقیت خدماتی كه ذیلاً شرح آنها خواهد رفت، به اثبات برسد تركیب فعالیت‌های بانكی احتمالاً تغییر خواهد كرد. بانك‌ها می‌توانند نقش خود را به عنوان تسهیل كننده تجارت On-Line افزایش داده و منتظر ایجاد كاهش در نقش دیرپای خود به عنوان واسطه مالی باشند. 
خدمات بانكی ارایه شده توسط تجارت الكترونیك به شرح ذیل می‌باشند: 
1- تاسیس شبكه دسترسی به اینترنت 
تعدادی از بانك‌ها در حال طرح ریزی برای ایجاد راههای ویژه ورود به اینترنت (Supersites) هستند. به این ترتیب فروشندگان زیادی می‌توانند نسبت به عرضه و نمایش تولیدات خود اقدام نموده و خریداران متعددی نیز محصولات مورد نظر خویش را ملاحظه نمایند. برخی از این سایتها علاوه بر محصولات تولیدی، خدمات مالی نیز ارائه نموده و عده‌ای یگر محدوده فعالیت خویش را فقط به ارایه خدمات مالی منحصر می‌نمایند. 
2- تائید صحت مشخصات مشتریان 
برای این كه مشتركین تجارت الكترونیك در مقابل كلاهبرداری ناشی از سوء استفاده از كارتهای شناسایی مصونیت داشته باشند، بانك‌ها موظف می‌شوند در زمینه هویت و شناسایی مشتریان چاره ‌اندیشی نمایند. با استفاده از این روش، هر بانك می‌تواند مشخصات مشتری خویش را تائید نموده و به عنوان یك واسطه به مشتریان خویش كمك نماید تا هویت مشتریان سایر بانك‌ها نیز تائید گردد. به این ترتیب طرفین معامله از صحت هویت طرف مقابل مطمئن می‌شوند. 
3- كمك به ورود مؤسسات كوچك به شبكه تجارت الكترونیك 
تلاش بعدی صورت گرفته توسط برخی از بانك‌ها، كمك به شركت‌های كوچك برای پیوستن آنها به تجارت الكترونیك است. این كمك به صورت برپایی زیر ساخت‌هایی نظیر روش‌های پرداخت و Websites است كه دارای تاثیر متقابل با یكدیگر می‌باشند. بعلاوه در حال حاضر بانك‌های اندكی وجود دارند كه به موسسات كوچك خدمات خرید الكترونیك ( شامل اخذ تخفیف از فروشندگان در مقابل حجم بالای خرید) ارائه دهند. 
(1999 Dalton، 1999 Wilder) 
4- صدور صورتحساب به صورت الكترونیك 
صدور صورتحساب الكترونیكی و خدمات دریافت وجوه، در جهت گسترش و توسعه خدمات مربوط به مدیریت نقدینگی و فرآیند حواله وجوه كه به شركتهای بزرگ تجاری با حجم وسیع صورتحساب‌ها ارایه می‌گردد، طراحی شده‌اند. در این روش‌ بانك‌ها بوسیله پیوستن به پست الكترونیك اینترنت، صورتحساب‌ها را از طریق شبكه‌های پرداخت بین بانكی ارسال می‌نمایند. 
نمودار شماره (2)، چگونگی ارائه خدمت مدیریت وجوه را نشان می‌دهد. در ابتدای كار، صادر كننده صورتحساب، پرونده الكترونیك خود را كه حاوی صورتحساب‌های ماهانه است به بانك خویش ارسال می‌كند. بانك مذكور، صورتحساب‌های الكترونیك را میان Website هایی كه توسط طرفین معامله انتخاب شده‌اند، توزیع می‌نماید. مشتریان، صورتحساب‌ها را روی Website بررسی كرده و پس از آن مرحله پرداخت، روی یك تصویر خاص آغاز می‌گردد. در نهایت، بانك طرف قرارداد، وجوه را به صورت الكترونیكی وصول نموده و حسابهای دریافتنی صاحب صورتحساب را به روز و بهنگام می‌كند. جریان ورود صورتحساب و پرداخت آن، به صورت الكترونیك و بدون استفاده از اسناد صورت می‌گیرد. 
5- ارایه تسهیلات Electronic Business to Business 
تعداد كمی از بزرگترین بانك‌های تجاری ارائه این تكنولوژی به مؤسسات را آغاز كرده‌اند. این بانك‌ها عهده دار انتقال خودكار اطلاعات مربوط به تهیه و توزیع كالاها و خدمات میان شركت‌های تجاری هستند. 
از دیدگاه بانك‌ها، ارائه این خدمت به مفهوم گسترش مدیریت خودكار وجوه می‌باشد كه از سوی آنها به شركت‌های بزرگ ارائه می‌گردد. 
6- صدور پول الكترونیك و چك‌های الكترونیك 
دو محصول عمده تجارت الكترونیك كه هنوز در مرحله برنامه ریزی هستند، پول و چك الكترونیك است. از آنجا كه بسیاری از كامپیوترها به خوانندگان كارت‌های هوشیار مجهز گردیده‌اند، بانك‌ها پول الكترونیك را منتشر و آن را در كارت هوشیار ذخیره نموده و از طریق اینترنت این پول‌ها خرج می‌شوند. بعلاوه یك سازمان تكنولوژی بانكداری با خزانه داری آمریكا و تعدادی از بانك‌ها در حال بررسی مدل الكترونیكی چك‌های كاغذی هستند. 
چك‌ها توسط اینترنت از سوی خریدار به سوی فروشنده ارسال شده سپس به صورت الكترونیك توسط فروشنده ظهر نویسی گردیده و در نهایت به صورت On-Line به بانك فروشنده برای وصول الكترونیك از بانك خریدار ارسال می‌شود. 
7- یكپارچه كردن دستگاههای خودكار بانكی (ATM) و شبكه‌های اینترنت 
برخی گروههای تكنولوژی بانكداری و شركت‌ةای تكنولوژی، راه دسترسی به اینترنت و Websites بانك‌ها را از طریق ATM مد نظر قرار داده‌اند. اگر یكپارچه كردن این دو شبكه تحقق یابد، مشتریان می‌توانند از ATM برای پیوستن به تجارت الكترونیك استفاده كنند یا نیازهای بانكی خود را در Websites بانك خود مرتفع نمایند. 
بانك‌ها با استفاده از محصولات تجارت الكترونیك از مزایای عمده‌ای نسبت به رقبای بالقوه خود بهره‌مند می‌شوند. مردم احتمالاً برای اسم‌های تجاری بانك‌ها به عنوان شخص ثالث معتبر و ارتباطاتی كه آنها به عنوان طرف سوم مورد اعتماد با مشتریان و تجار برقرار كرده‌اند. ارزش زیادی قائل هستند. بعلاوه چنانچه بانك‌ها به عنوان فروشنده خدمات تجارت الكترونیك عمل نمایند می‌توانند از فواید آن در سایر خطوط تجاری خویش نیز بهره مند گردند. این سیستم موقعیت‌های چندی برای بانك‌ها ایجاد می‌كند تا ارتباطات خویش با مشتریان را تثبیت نموده، به فروش خدمات بیشتر پرداخته و از تخطی بوسیله شركت‌های تكنولوژی و سایر مؤسسات مالی غیربانكی فعال در تجارت الكترونیك جلوگیری نمایند. 
خطرات ناشی از تجارت الكترونیك 
با وجود این كه بانك‌ها در پیوستن به سیستم تجارت الكترونیك از فواید بسیاری بهره‌مند گردیده‌اند، لیكن در مقابل با خطرات جدیدی مواجه می‌شوند. 
برخی از این خطرات استراتژیك هستند، به عبارت دیگر بانك‌ها ممكن است نتوانند خود را با تغییرات موجود در شرایط ناشی از تجارت الكترونیك وفق دهند. برخی خطرات دیگر عملیاتی بوده و به این معنی است كه كامپویترها و شبكه‌های تكنولوژیك كه از تجارت الكترونیك حمایت می‌كنند، صدمه دیده و قادر به ادامه كار نباشند. 

زیرنویس‌ها:‌ 
1- به Wenninger، 1999 مراجعه شود 
2- در این ماده، مفهوم «بانك‌ها»، اصولاً به بزرگترین بانك‌های آمریكایی (25 بانك)، اطلاق می‌گردد، گروهی كه در مجموع بیش از 50 درصد كل دارایی‌ها شبكه بانكی را دارا می‌باشند. 
3- اكثر بانك‌های بزرگ از طریق مشاركت در كنسرسیوم‌های تكنولوژی صنایع، در حال گسترش خدمات بانكداری On-Line و تجارت الكترونیك می‌باشند. برخی از این كنسرسیوم‌ها به شرح ذیل می‌باشند: 
انجمن بانكداران آمریكایی (ABAECOM) 
دبیرخانه تكنولوژی صنعت خدمات مالی بانكداری (BITS) 
كنسرسیوم تكنولوژی خدمات مالی (FSTC) 
انجمن اتاق خودكار پایاپای ملی (NACHA) 
شبكه مالی یكپارچه 
بررسی فعالیت‌های تجارت الكترونیك چند بانك بزرگ در بانك Dean 
Morgan Stanley (1999) Witter مشاهده می‌شود. برای كسب اطلاعات بیشتر به: 
(1998) Furst, Lang and Nolle 
و همچنین 
England, Furst, Noolle and - (1998)Roberstson 
مراجعه می‌شوند. 
4- شركت‌های تجاری بزرگی كه از شبكه‌های خصوصی كامپیوتر استفاده می‌نمایند، سالهاست كه دسترسی الكترونیك به بانك‌هایشان دارند. هر چند اكنون، اینترنت با كاهش هزینه دسترسی الكترونیك به خدمات بانكی، این امكان را برای مشتریان و شركت‌های تجاری كوچك نیز فراهم می‌آورد. 
5- برای اطلاعات بیشتربه (1999) Senior مراجعه شود. 
6- به (1998)‌Buckley و مرجع زیر مراجعه شود: 
شورا اینترنت انجمن اتاق خودكار پایاپای ملی(1999). 
7- نمودار (2) فقط یك رهیافت نمایش صورتحساب خودكار را نشان می‌دهد، سایر رهیافت بخوبی گسترش یافته‌اند. برای دانستن اینكه چگونه برخی از بانك‌ها این خدمات را ارایه می‌دهند به (1999) Snel مراجعه شود. 
8- برای كسب اطلاعات بیشتر به سایتهای زیر مراجعه شود: 
Instituonal e – commerce services WWW. Chase. Com/corporate and get/ English 
www. Citibank.com/ Singapore 
9- برای اطلاعات بیشتر به سایت زیر مراجعه شود : 
www.sftc.org 
10- اطلاعات جزیی تر در سایتهای زیر یافت می‌شوند: 
www.stfc.org 
www.cashtechonologies.com 
11- برای مباحث مربوط به ریسك از دیدگاه بانك‌های اروپایی به بانك مركزی اروپا (1999) مراجعه شود.