تبلیغات
باشگاه کارکنان بانک ایران زمین - معماری بانکها و کارکرد شعب
بی‌تردید در معماری کنونی بانک‌ها، تعداد شعب و کارکرد آنها، عوامل و متغیرهای گوناگونی دخیل بوده است. این عوامل هرگاه از جامعیت برخوردار و بر مبنای ارزش‌های اصیل فرهنگی سیراب گشته، آثاری فاخر و ماندگار آفریده و آنگاه که از نگرشی عمیق محروم شده و یا احیاناً بر منافع شخصی و زودگذر تکیه کرده، ارزش افزوده قابل اعتنایی از خود به یادگار نگذاشته است.
با این همه و فارغ از هر تحسین و تقبیحی نسبت به رفتار پیشینیان، اکنون به دلیل ورود متغیری جدید و تأثیرگذار به نام «فناوری اطلاعات و ارتباطات» جا دارد تا یک بار دیگر معماری بانک‌ها و کارکرد شعب را در عصر حاضر ارزیابی کنیم. در این ارزیابی، توجه به معیارهای زیر ضروری می‌نماید:
1- ورود و نفوذ متغیر ICT در کنار مجموعه متغیرهای موجود (اعم از فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی) علاوه براینکه بر تعدد متغیرها می‌افزاید، روابط متغیرهای موجود را نیز دچار دگرگونی می‌کند و تحلیل و بررسی پدیده‌ها را با نگاه و نگرش قبلی غیرممکن می‌سازد. به بیان دیگر، متغیر جدید صرفاً در امتداد سایر متغیرها جای نمی‌گیرد، بلکه نقش و جایگاه آنها را نیز دچار انقلاب درونی می‌کند.
2- تبیین معماری بانک‌ها از زوایای مختلفی قابل بحث است و در این راه می‌بایست از علوم مختلف اجتماعی، فرهنگی، هنری، فنی و مهندسی، مدیریت شهری و ... در کنار علوم اقتصادی، بانکی و فناوری سود جست. فراموش نکنیم عصر حاضر از نگرش‌های تک‌بعدی فاصله گرفته و همه جانبه نگری و نگرش ارگانیکی، جایگزین نگاه‌های مکانیکی و بسیط شده‌است، هیچ پدیده‌ای را نمی‌شود و نمی‌توان تنها از یک دریچه نگریست و حکم قطعی داد. البته این بدان معنا نیست که از تخصص‌گرایی در هر رشته بی‌نیاز باشیم. به بیان دیگر پدیده‌ها را باید در یک تخصص‌گرایی علمی و همگرایی سیستمی به تماشا نشست.
3- ارزیابی مجدد معماری بانک‌ها و طراحی شعب، مجدداً مباحث چالش برانگیز سنت و مدرنیسم را پیش روی ما می‌گشاید. لابد می‌دانیم از حدود یکصد سال پیش و با ورود مدرنیته در جامعه ایران، سه جریان تقابل‌گرا، تسلیم‌‌‌گرا و تعامل‌گرا شکل گرفت و در این میدان نقش آفرینی کرده است. تقابل‌گرایان تمام قد در مقابل دستاوردهای نوین جامعه بشری ایستاده‌اند و صرفاً بر گذشته و داشته‌های خود تکیه می‌کنند. تسلیم‌گرایان هویت و آموزه‌های اصیل را به کناری گذاشته‌اند و خود را در بست اسیر نگاه‌های مدرن ساخته‌اند. اما تعامل‌گرایان ضمن توجه به آموزه‌ها و اصالت‌های فرهنگی خویش، تلاش می‌کنند از تجربه‌ها و دستاوردهای نوین بشری سود جویند و با بومی‌سازی آنها، هویتی پویا از خود بسازند. تردیدی نیست که معماری، مظهری از فرهنگ است و فرهنگ با آنکه از هویتی مستحکم برخوردار است، اما منجمد و متصلب نیست، بلکه به تدریج از اندیشه‌ها، نگرش‌ها و پارادایم‌های جدید تأثیر می‌پذیرد. اگر فرهنگی در دام انجماد تاریخی بیفتد «پویایی» خود را از دست داده و «میرایی» را به جان خریده است. همان‌گونه که اگر پیشینه و هویت خود را فراموش کند، نقطه پایانی بر «پایایی» خود نهاده است. معماری نیز به عنوان مظهر و نمادی از فرهنگ، می‌بایستی خود را در دل یک فرهنگ و تمدن «پویا و پایا» تعریف کند.
4- علاوه بر نگاه‌های کلان و راهبردی فوق که نیاز به تفصیل بیشتری دارد، قطعاً نقش، جایگاه و کارکرد شعب نیز یکی از عوامل تأثیرگذار در معماری آنها خواهد بود. تا دیروز تصور ما از شعبه، محلی امن برای نگهداری اموال و دارایی‌های منقول و محلی برای دریافت و پرداخت‌های خرد بود و از شعبه به عنوان یک Delivery Channel یا کانال تحویل خدمت یاد می‌کردیم. از این رو، هرچه تعداد شعب بیشتر و پراکندگی آن چشمگیرتر، اعتبار بانک و زمنیه جذب مشتری و نفوذ در بازار خدمات مالی بیشتر جلوه می‌کرد. اما با توسعه بانکداری الکترونیک، کارویژه‌های شعبه متحول شده و بسیاری از خدمات رایج‌، بر بستر کانال‌های مجازی قرار گرفته، سرویس‌محوری جایگزین شعبه‌محوری شده، محدودیت زمان و مکان در دسترسی به خدمات بانکی مرتفع گردیده و کیفیت، سرعت، دقت و ایمنی خدمات الکترونیک جایگزین شعبه، کارکنان چابک و روابط انسانی شده است.
بی‌تردید این موضوع گرچه نقش و جایگاه و کارکرد شعب را دگرگون ساخته، اما ضرورت حضور شعب را در سپهر اقتصادی و سیمای شهری لزوماً از بین نبرده ولی عمیقاً بر تعداد، چیدمان داخلی، تعداد و ترکیب نیروی انسانی، مبلمان، سایز ساختمان، محل قرارگیری در سیمای شهری و ... تأثیر گذاشته و خواهد گذاشت. علی‌رغم اینکه منطق بانکداری الکترونیک اقتضاء می‌‌کند کلیه خدمات دریافت و پرداخت بر محور آی.تی و بدون نیاز به حضور فیزیکی و شعبه انجام پذیرد، اما پررنگ شدن کار‌ویژه‌هایی همانند بازاریابی، مذاکره، مشاوره‌های اقتصادی و یا احراز اولیه هویت مشتریان
و ... همچنان ضرورت دایر بودن شعب و لزوم روابط انسانی چهره به چهره را طلب می‌کند و صد البته شعبه با این‌گونه کارکردها، تعداد، ساختار و معماری نوینی را فریاد می‌زند.
از سوی دیگر به یمن فناوری ‌های نوین، بسیاری از مکان‌ها، ابزار و تجهیزات صامت و ساکت دیروز، به پدیده‌ای که قدرت برقراری ارتباطات سمعی و بصری یافته‌اند، تبدیل شده‌است. بی‌شک شعبه‌ها نیز می‌توانند از این پس به مثابه یک رسانه عمل کنند و با بهره‌گیری از آی.تی درخواست‌ها و نیازهای مشتریان را آنلاین پاسخ دهند، به توضیح و تشریح خدمات بانک به صورت دیجیتال بپردازند، به توسعه ارتباطات انسانی بین بانک و مشتری از طریق ابزار و امکانات جدید بیندیشند و در یک کلام زبان گویا و رسای بانک شوند. قطعاً چنین کارکردی، نیازمند معماری ویژه‌ای است.
همکاران بانکی حتماً تغییرات محسوس و مداوم معماری بانک‌ها را در دنیای امروز دیده و یا شنیده‌اند و حتماً بر ضرورت تغییرات با حفظ هویت‌های فرهنگی اذعان دارند، ما نیز هم راستا با شما، سی‌وششمین شماره نشریه را به این موضوع اختصاص داده‌ایم و براین باوریم که آنچه را گردآوردیم نیاز به بسط و پرورش بیشتری دارد.