تبلیغات
باشگاه کارکنان بانک ایران زمین - بانکداری الکترونیک – چالش ها و موانع
رشد و گسترش روز افزون فناوری ها تحولات شگرفی را در کلیه جوامع ایجاد کرده است . این تحولات سبب تغییر در نگرش ها و کارکرد افراد ، سازمان ها ، نهادها و دولت ها و بالطبع منجر به ایجاد خلاقیت ها ، صنایع نوین و مشاغل جدید گردیده است . تجارت الکترونیک  که پیاده سازی آن نیازمند تحقق بانکداری الکترونیک است نیز ثمره نفوذ همین تحولات و نوآوریها در بعد اقتصادی است . بدیهی است در عرصه حاضر دولت هایی موفقند که توانسته باشند گوی سبقت را از دیگران ربوده و در جهت پیشبرد و نهادینه سازی آن در جامعه خویش کوشا باشند . این مقاله با نگاهی به وضعیت بانکداری الکترونیک در کشور ، چالش ها و موانع پیش روی آن را به صورت اجمالی مورد بررسی قرار می دهد .

در جامعه رو به پیشرفت امروزی با وجود رشد فناوریهای نوین بانکی باید اذعان داشت که صدای یک بانک تنها از مجرای فناوری ها و بدعت گذاریهای نو به گوش خواهد رسید .  اما توجه به این نکته اساسی است که آیا جامعه ای که سالها با سیستم های سنتی حاکم بر بانکها سر و کار داشته اکنون پذیرای سیستم های مدرن امروزی  خواهد بود ؟
پا به عرصه گذاشتن بانکداری الکترونیک در سیستم بانکی کشور با اینکه به صرفه جویی در کاغذ و  زمان و تسریع در انجام تراکنش های مالی مشتریان می انجامد  ولی  عدم وجود زیر ساخت های لازم  ̜ عدم نهادینه شدن فرهنگ استفاده از این  نوع سیستم  ̜  کمبود نیروهای متخصص در بانکهای کشور ̜ عدم وجود قوانین مدون در ارتباط با بانکداری الکترونیک  و ....  حاکمیت سیستم بانکداری سنتی را در اکثر بانکها و موسسات مالی موجود ملموس تر می سازد . 
در شرایط رو به رشد بانکداری الکترونیک در کشور با در نظر گرفتن اینکه بانکداری سنتی در اذهان جامعه ایرانی  نقش بسته و نهادینه شده است  توجه به امر اعتماد سازی در میان کلیه اقشار  جامعه  در سوق دادن  آنها به استفاده از روشهای نوین بسیار مهم می نماید .  چه بسا بسیاری از مشتریان بانکها و موسسات مالی موجود روزانه با بسیاری از مشکلات مربوط به دستگاه های ارایه دهنده این سرویس ها مواجه می شوند و از طرفی سرگردانی آنها در پیگیری این مشکلات که مستلزم زمان و انرژی بسیار است حس اعتماد به کابرد این روشها در میان آنان را کاهش می دهد . لذا میبایست تلاش متولیان امر بیشتر در جهت اعتمادسازی و ایجاد بستری امن معطوف باشد . 
بنابراین لازم است  ابتدا به بیان تعریفی ساده از بانکداری الکترونیکی پرداخته و سپس چالشهای پیش رو را مورد بررسی قرار می دهیم :
بانکداری الکترونیکی : 
عبارت است از فراهم آوردن تمهیداتی مبتنی بر ساز و کارهای الکترونیکی و فناوری اطلاعات برای 
-    کاربران بانکها که بتوانند با استفاده از این امکانات به ارایه خدمات بانکی سرعت و کارایی بخشیده که به تسهیل در امور مشتریان می انجامد .
-    مشتریان که با استفاده از این تمهیدات بتوانند بدون محدودیت زمانی و مراجعه حضوری به بانکها به انجام امور مالی و بانکی خود و تبادل آن بپردازند
آنچه بدیهی است اینکه  برآورد چنین تمهیداتی مستلزم فناوریهای سخت افزاری و نرم افزاری مبتنی بر شبکه های مخابراتی می باشد .

حال باید گفت که آیا در کلیه بانکها و موسسات مالی کشور از تمامیت این امکانات استفاده می شود یا خیر ؟ یا مشتریان این مراکز تا چه حد راغب به استفاده از این فناوریها با وجود کم و کاستی های آن هستند ؟  برای مثال می دانیم که هنوز بسیاری از مشتریان برا ی جابجایی وجوه بین بانکی  به جای استفاده از روشهای دور (اینترنت بانک و ... ) یا استفاده از روشهای موجود نزد شعب نظیر سامانه های پایا و ساتنا ̜ از چک های بین بانکی (رمزدار و بانکی )  استفاده می نمایند . 

زیرساختهای مورد نیاز بانکداری الکترونیک : 
-     فرهنگ سازی 
با گسترش بی وقفه الگوها و قواعد مدرن در زمینه بانکداری الکترونیک آنچه بیش از همه در راس امور قرار می گیرد مساله فرهنگ سازی است ̜ چرا که گذر از شیوه های سنتی  مرسوم  در بانکها و نیل به استفاده از روشهای جدید در جامعه ای که استفاده از اسناد کاغذی در آن به سبب گذشت زمان طولانی باور پذیرتر گردیده مستلزم ایجاد فرهنگی نو جهت هم گرایی مردم با خدمات جدید است . این تطابق می تواند هم از طریق آموزش همگانی که در ادامه به آن می پردازیم و هم به صورت طبقه بندی اقشار جامعه انجام شود . می دانیم که اکثر جمعیت کشور را نسل جوان تشکیل میدهند و این نسل در مواجهه با تغییرات بازتر عمل کرده و به استفاده از روشهای نو تمایل بیشتری نشان می دهند . در ذیل جدولی که ساختار سنی کشور را نشان می دهد برای وضوح بیشتر مساله آورده ایم  : 
                          ساختار سنی                              جمعیت به درصد 
                          صفر تا  14                                     36
                           15 تا 64                                      60
                          بالای 65 سال                                 4

 با توجه به جدول فوق این امر در خصوص  افراد مسن  که عمدتا سواد کافی (خواندن و نوشتن ) ندارند و نیز در گرایش به آشنایی با کامپیوتر ( از ملزومات استفاده از سیستم های بانکداری نوین ) از بدو پیدایش و رواج آن در کشور دارای کارنامه درخشانی نیستند  حادتر بوده و با توجه به باورها و اعتقادات شکل گرفته نزد آنان می بایست به صورت پروژه ای زیربنایی عمل کرد. با سنجش میزان تعلق خاطر این قشر به باورهای خود  ̜  اسلوب و تعاریفی در خور آنها تدوین و ارایه نمود که خود مستلزم صبر و ابتکار عمل است و پیداست که چالشی اندک که سریعا هم به ثمر برسد کفایت نمی کند  ̜  چرا که تغییر الگوهای فرهنگی در چنین حوزه ای نمی تواند بدون ملحوظ نظر قراردادن ارزشها و آموخته های  پیشین آنان صورت پذیرد . لیکن تحقق این امر مستلزم عزمی بلند و تلاشی بی دریغ در سایه مسولینی متعهد و دلسوز خواهد بود .
فرهنگ سازی در قالب سیستم پاداش نیز می تواند صورت پذیرد بدین معنی که با معرفی مزایا و محسنات الگوها و شیوه های  نوین ، اقشار جامعه را به استفاده از آنها ترغیب کنیم . این امر در صورت استفاده مستمر مردم به الگویی جدید بدل می گردد . در سایه ایجاد فرهنگ است که می توان حس اعتماد به فناوری های روز را تقویت نمود . 

-    آموزش 
چند درصد از کاربران بانکی با واژه ها و عملیات بانکداری الکترونیک آشنایی دارند ؟ آیا همه قادر به پاسخگویی به مسایل مشتریان در این خصوص هستند ؟ بدیهی است که برای شروع و تحقق یک امر از حالت بالقوه به بالفعل و تعمیم آن به کلیت سیستم ابتدا بایستی از خود مجموعه یا سیستم آغاز کرد . آموزش فرایندی است که موجب یادگیری  ̜  یادگیری موجب تغییر در رفتار ̜ نگرش و شیوه تفکر می شود . 
از آنجا که داشتن دانش و مهارت زیربنای موفقیت در استفاده از خدمات بانکداری الکترونیک می باشد لذا بایستی مسولین کشور در تحقق این امر اهنمام ورزند . بنابراین می توان نکات ذیل را  در دستیابی به این مهم  برشمرد : 
-    آگاهی سازی عمومی از طریق تبلیغات مستمر به طوریکه در اذهان جامعه نهادینه شود 
-    برگزاری دوره های آموزشی برای کارکنان کلیه ادارات و سازمان ها به صورت دوره های ضمن خدمت 
-    برپایی نمایشگاه های تخصصی با هدف معرفی دستاوردهای بانکداری الکترونیک 
-    ایجاد باجه های مستقل در شعب بانکها جهت آموزش فرد به فرد 
-    تهیه سیلابس درسی و راه اندازی دوره های تدریس در کلیه مدارس و دانشگاه ها با همکاری ادارات و سازمان های مرتبط
-    برگزاری همایش ها و سمینارهای تخصصی 
بدیهی است آموزش زمانی اثربخش خواهد بود بود که یادگیری و انجام یک فرآیند الکترونیکی برا ی کارآموز ملموس تر باشد که منجر به ایجاد حس اعتماد نیز می گردد. تصور اینکه بانکها تنها از طریق ارایه کاتالوگ ها و بروشورهای آموزشی می توانند در جهت یادگیری کلیه اقشار جامعه گام بردارند ̜ حرکتی بعید و دور از انتظار است چرا که این روش شاید در خصوص نوجوانان و جوانان جامعه تاثیر گذار باشد لیکن با توجه به ساختار سنی کشور در مورد سنین بالای جامعه موثر نخواهد بود . 
در کشوری که در مقایسه با کشورهای پیشگام در زمینه استفاده از بانکداری الکترونیک سالها با تحقق هدف فاصله دارد و با لحاظ اینکه تنها 10 درصد جامعه ایران به طور مستمر از بانکداری الکترونیک بهره می برند آیا با روشهای موجود می توان قدمی رو به جلو برداشت ؟ نیروهای متخصص و ماهر در هر مجموعه ای جزو سرمایه آن مجموعه به حساب می آیند که استفاده از دانش و توانایی آنها در ارایه راهکارهای لازم در آموزش اقشار کم سواد جامعه بی اثر نخواهد بود . 
شاید مجاب نمودن قشر کم سواد جامعه به صورت نهان بتواند راهکار دیگری در جهت سوق آنان به استفاده از روشهای نوین باشد . در تایید این امر شاید مقایسه زمانی که مردم نسبت به پرداخت قبوض مصرفی خود حضورا به بانکها مراجعه می کردند با زمان حال کافی باشد . 

-    زیرساختهای مخابراتی ̜ نرم افزاری و سخت افزاری 
چالش دیگری که بانکها با آن مواجه هستند نبود زیرساختهای امن مخابراتی است که تدریجا سبب سلب اعتماد و رغبت در استفاده از ابزارهای نوین می گردد . تعدد تراکنش های بلاتکلیف دستگاه های خودپرداز ̜ پایانه های فروش ̜ پرداخت های ناموفق اینترنتی و امثال آن گویای بارز این مساله است . از آنجا که داشتن زیرساختهای مخابراتی ̜ نرم افزاری و سخت افزاری قوی و مطمأن اساس و پایه پیاده سازی بانکداری الکترونیک است لذا هنوزمشاهده می شود که  بانک های کشور به صورت جزیره ای نسبت به بهبود و توسعه این سیستم ها  اقدام می کنند . به نحوی که بسترهای لازم بسته به تنوع خدمات قابل ارایه از بانکی به بانک دیگر متفاوت است . لذا ایجاد مرکزی یکپارچه و جامع جهت تقویت و پشتیبانی این زیرساختها ضروریست .
نکته مهم دیگری که می بایست به آن اشاره کرد اینکه شعب بانک ها که مشتریان جهت پیگیری مغایرت های حسابی خود اعم از تراکنش های بلاتکلیف یا خریدهای ناموفق و ...  بدان مراجعه می کنند به صورت واسطی میان مشتری و اداره متبوعه عمل می کنند ̜  و از آنجا که نه شعبه عامل و نه مشتری هیچ کدام دسترسی مستقیم به مرکز پیگیری ندارند لذا حصول نتیجه عمدتا  خارج از عرف معمول و زمان بر است و اکثرا موجب نارضایتی مشتریان می گردد . لذا توجه به امر مشتری محوری بایستی بر امر سازمان محوری پیشی گیرد .
با وجود موانع یادشده تلاش در جهت اقداماتی نظیر طراحی ̜ ساخت و پشتیبانی از سیستم های مخابراتی و تجهیزات مورد نیاز شبکه های ارتباطی ̜ دستیابی به فناوری های تازه ̜ توسعه صنایع مرتبط داخلی و تامین تجهیزات با وجود تنگنای روابط خارجی ضروری می نماید تا بانکها بتوانند علاوه بر برآوردسازی نیازهای کنونی پاسخگوی نیازهای آتی نیز باشند .